Feeds:
Δημοσιεύσεις
Σχόλια

Archive for the ‘Ηθη και εθιμα’ Category

Τις ημέρες του Πάσχα αξίζει να βρείτε μερικές μέρες να αποδράσετε  από την καθημερινότητά σας και να επισκεφτείτε το πανέμορφο νησί των Φαιάκων το οποίο την περίοδο αυτή έχει, όπως είναι γνωστό, την τιμητική του.

Οι λόγοι για να οργανώσετε το ταξίδι σας πολλοί μα πρωτίστως ότι θα ζήσετε ένα Πάσχα με πολύ έντονες στιγμές και πολύ διαφορετικό από ότι έχετε ζήσει μέχρι στιγμής, κάτι που θα σας κάνει να συνδέσετε το νησί με την μεγάλη αυτή γιορτή. Η Κέρκυρα τις εορταστικές μέρες του Πάσχα βουλιάζει από τον κόσμο και γεμίζει από τους ήχους των φιλαρμονικών.   

Η περίοδος του Πάσχα ξεκινά την Κυριακή των Βαΐων: η μέρα αυτή στην Κέρκυρα είναι αφιερωμένη στη σωτηρία της πόλης από την πανούκλα χάρη στον Άγιο Σπυρίδωνα το έτος 1630. Σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος γίνεται η λιτάνευση του σκηνώματος του Αγίου Σπυρίδωνα στους δρόμους του νησιού με τη συνοδεία όλων των φιλαρμονικών. Το μεσημέρι της ίδιας ημέρας μην αμελήσετε να γευτείτε το παραδοσιακό φαγητό της ημέρας που σερβίρεται σε όλα τα σπίτια και τις ταβέρνες: στακοφίσι ή μπακαλιάρος.

Μεγάλη Εβδομάδα:
Ακολουθίες, νηστεία και αναμονή της Ανάστασης είναι χαρακτηριστικά στοιχεία αυτής της περιόδου και στην Κέρκυρα όπως άλλωστε και σε όλη την Ελλάδα. Εάν έχετε χρόνο είναι μία πολύ καλή ιδέα να περιηγηθείτε στα χωριά και να χαρείτε τις ομορφιές τους σε μία περίοδο που η φύση ξυπνά και πάλι και ντύνεται με τα ανοιξιάτικά της ρούχα. Τα αρώματα και τα χρώματα από τα λουλούδια σε συνδυασμό με το γαλάζιο του ουρανού συνθέτουν ένα μοναδικό τοπίο.

Επισκεφτείτε τα πολυάριθμα μοναστήρια και ακούστε το τροπάριο της Κασσιανής και τα Δώδεκα Ευαγγέλια. Απολαύστε τα βενετσιάνικα σπίτια, την κουλτούρα των ντόπιων ανθρώπων, δοκιμάστε τις παραδοσιακές νοστιμιές και φροντίστε να μάθετε τα πάντα για τα ήθη και τα έθιμά τους. Δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να γνωρίσετε μία περιοχή από την επαφή με τους ντόπιους κατοίκους της και τις ιστορίες που έχουν να σας διηγηθούν. 

Επισκεφτείτε τον Άη Θανάση στον Αγρό, την Κυρά Κοκκινάδα στη Λευκίμμη ή αν είστε στην πόλη απολαύστε βυζαντινές μελωδίες στον Άη Γιάννη, πηγαίνετε στο μοναστήρι της Αγίας Ευφημίας στο Mon Repos, στην Πλατυτέρα στο Μαντούκι, στους Αγίους Θεοδώρους στη Γαρίτσα και στη Μητρόπολη.

 

Ακούστε την πολυφωνική εκκλησιαστική μουσική που γεμίζει μελωδίες τα καντούνια της πόλης, μία ψαλμωδία που προήλθε από την Κρήτη το 17ο αιώνα και είναι γνωστή ως «Κρητική μουσική».

Μεγάλη Παρασκευή: η μέρα των Επιταφίων. 

Η περιφορά των επιταφίων στο νησί ξεκινά νωρίς έτσι ώστε οι φιλαρμονικές να προλάβουν να συνοδεύσουν τους επιταφίους κάθε εκκλησίας.

Όσο περνά η ώρα οι επιτάφιοι πληθαίνουν με αποτέλεσμα πολλοί να συναντιούνται σε διάφορα σημεία της πόλης. Τελευταίος βγαίνει ο επιτάφιος της Μητρόπολης, ο πιο μεγαλοπρεπής από όλους, συνοδευόμενος από όλους τους ιερείς της πόλης, πλήθος πιστών και τους ήχους πένθιμων εμβατηρίων από τις τρεις κυριότερες φιλαρμονικές της Κέρκυρας: 

την κόκκινη ( ή παλαιά) η οποία ιδρύθηκε το 1840, την μπλε (Μάντζαρος) που ιδρύθηκε το 1890 και την πορτοκαλί (Καποδίστριας) που ιδρύθηκε το 1980.

Μεγάλο Σάββατο: η Πρώτη Ανάσταση γίνεται στις 11 το πρωί και το έθιμο των «μπότηδων» (στάμνες γεμάτες με νερό) που πέφτουν από τα μπαλκόνια στην παλιά πόλη τραβάει την προσοχή. 

Το έθιμο αυτό που ξεκίνησε από την πόλη και έχει εξαπλωθεί και στα χωριά ανάγεται στην Ενετοκρατία.

Επίσης, ένα άλλο έθιμο είναι αυτό της «μαστέλας» που γίνεται στην Πίνια, στο κέντρο της πόλης. Οι περαστικοί ρίχνουν κέρματα σε ένα βαρέλι με νερό που είναι  στολισμένο με μυρτιές και κορδέλες και στο άκουσμα της καμπάνας της πρώτης Ανάστασης, ο πρώτος που θα προλάβει να βουτήξει στο βαρέλι παίρνει και όλα τα κέρματα που έχουν συγκεντρωθεί.

 

Το βράδυ της ίδιας μέρας στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής τελείται η αναστάσιμη ακολουθία με τη συμμετοχή του Μητροπολίτη, των Φιλαρμονικών αλλά και πλήθους κόσμου. 

Οι τυμπανοκρουσίες και τα  φαντασμαγορικά πυροτεχνήματα που μετατρέπουν  τη νύχτα σε μέρα σημαίνουν την Ανάσταση ενώ στη συνέχεια οι μπάντες αναλαμβάνουν να μεταδώσουν με τον τρόπο τους το χαρμόσυνο μήνυμα σε ολόκληρη την πόλη.

Την Κυριακή του Πάσχα σε αντίθεση με το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης Ελλάδας όπου το σούβλισμα του αρνιού έχει την τιμητική του, οι Κερκυραίοι τρώνε σούπα με διάφορα κρεατικά αφήνοντας το αρνάκι για την Δευτέρα. Όλη την επόμενη εβδομάδα του Πάσχα συνεχίζονται οι εκδηλώσεις και οι λιτανείες αλλά και τα πανηγύρια που θα γεμίσουν ευχάριστα τις ώρες που θα περάσετε στο νησί. 

Advertisements

Read Full Post »

Τις δύο τελευταίες εβδομάδες της Αποκριάς στη Σκόπελο όλος ο κόσμος νέοι, γέροι και παιδιά συνηθίζουν να διασκεδάζουν μεταμφιεσμένοι γυρνώντας από σπίτι σε σπίτι στους δρόμους στις γειτονιές. Αυτοί οι μεταμφιεσμένοι λέγονται μουτσούνες, μασκαράδες λόγω της μάσκας την οποία φοράνε. Μάλιστα συνηθίζουν να δίνουν μικρές παραστάσεις όπου βρεθούν μιμούμενοι και σατιρίζοντας διάφορα γεγονότα της καθημερινής ζωής, ανθρώπινους χαρακτήρες, ακόμη και συντοπίτες τους.

Πιο αριστοκρατικές μεταμφιέσεις φορούν οι «Μπράμδες». Εκείνοι φορούν καλά μαντήλια και τοπικές ενδυμασίες (φουστανέλες, βράκες, τουαλέτες της εποχής) και πολλά τσαπράζια ασημένια. Γυρίζουν από γειτονιά σε γειτονιά και τραγουδούν το επικό τραγούδι της «Βλάχας»:

Άντε να πάμε Βλάχα στον πέρα καφενέ 
Να σε τρατάρω Βλάχα σουμάδα κι αργιλε… 
Δε θέλω τη σουμάδα ούτε τον αργιλέ 
Μον θέλω ένα λουκούμι κι ένα γλυκό καφέ…

Οι Μπράμδες μαζεύονται την Κυριακή της τυρινής στις πλατείες της Παναγίας Παπαμελετίου, στο Γυφτόρεμα, στο Μύλο, στον Αι – Γιάννη και στο Χριστό τραγουδούν και χορεύουν ενώ οι νοικοκύρηδες τους κερνούν ρυζόγαλο, γαλακτομπούρεκο και άφθονο κρασί .

Επίσης την ίδια Κυριακή συναντάμε και το έθιμο της «τράτας» κατά το οποίο μασκαράδες μουντζούρηδες σκαρώνουν με καλάμια ένα καΐκι την τράτα και περνάνε από γειτονιά σε γειτονιά λέγοντας ευτράπελα τραγούδια αυτοσχεδιάζοντας και πειράζοντας τους παρευρισκόμενους. Το μπουλούκι που ακολουθεί την τράτα με τους «τραταραίους» αποτελείται από λογής λογής μασκαρεμένους οι οποίοι τραγουδούν, πίνουν και κερνιόνται τα ρυζόγαλα από τις νοικοκυρές ενώ κατά το σούρουπο η πορεία αυτή καταλήγει στην παραλία όπου και θα «φουντάρουν» στη θάλασσα την τράτα τους. 

Το γλέντι όμως και οι χοροί θα συνεχίσουν στα σπίτια μέχρι τις πρωινές ώρες. Πρόκειται για έθιμο που αναπαριστά τους κουρσάρους που παλιότερα λυμαίνονταν τα αιγαιοπελαγίτικα νησιά και αποτελούσαν τον φόβο και τον τρόμο των κατοίκων.

Την Καθαρή Δευτέρα όλοι οι Σκοπελίτες θα ξεχυθούν στους αγρούς και στις ακρογιαλιές για να γιορτάσουν με χορούς και τραγούδια την έναρξη της νηστίσιμης περιόδου της Μ. Σαρακοστής. Αυτή μέρα τρώνε θαλασσινά (αχινούς, φούσκες, μύδια, πεταλίδες) ταραμά ή ταραμοσαλάτα , τουρσιά, τη λαγάνα, ελιές, ενώ πίνουν άφθονο κρασί. Συνηθίζουν μάλιστα να σχηματίζουν με λουλάκι στο μέτωπό τους έναν σταυρό και στο αυτί τους κρεμούν ένα κλωνί ζουμπούλια μυρωδάτα. Η διασκέδαση τελειώνει αργά τη νύχτα οπότε και οι παρέες χωρίζουν ενώ εύχονται χρόνια πολλά και καλή Σαρακοστή.

Read Full Post »

Κάθε γωνιά της Ελλάδας γιορτάζει την ημέρα του Πάσχα, με το δικό της μοναδικό τρόπο, αναβιώνοντας παλαιά έθιμα, ήθη, αλλά και παραδόσεις, στη μεγαλύτερη και πλουσιότερη σε λαογραφικές εκδηλώσεις γιορτή της Χριστιανοσύνης.

Στη Χίο, ο ρουκετοπόλεμος αναβίωσε το βράδυ της Ανάστασης, ένα παλιό Βρονταδούσικο έθιμο που έχει τις ρίζες του στους χρόνους της τουρκικής κατοχής. Το θέαμα που δημιουργήθηκε από τις ρουκέτες που εκτοξεύθηκαν στον ουρανό του Βροντάδου το βράδυ της Ανάστασης ήταν για ακόμη μία χρονιά φαντασμαγορικό.

Στο Λεωνίδιο της Αρκαδίας, εκατοντάδες αερόστατα φώτισαν τον ουρανό, όταν ο ιερέας έψαλε το Χριστός Ανέστη, ενώ στον Καλαμώνα της Δράμας οι κάτοικοι γιόρτασαν την ανάσταση του Κυρίου με τις καραμπίνες στα χέρια. 

Στη Θάσο, στην Κοινότητα Λιμεναρίων διατηρείται το πανάρχαιο έθιμο «Για βρέξ Απρίλη μ» που γιορτάζεται την Τρίτη ημέρα του Πάσχα. Χορεύουν δημοτικούς χορούς συγκροτήματα απ’ όλη την Ελλάδα.

Στο Μορφοβούνι, (παλιά Βουνέσι) την Κυριακή του Πάσχα το απόγευμα στην πλατεία του χωριού χορεύεται ο «διπλός χορός» ή ο «χορός της αγάπης» όπως λέγεται, και την δεύτερη μέρα, αναβιώνει το θρησκευτικό έθιμο «Σίγνα».

Στην Αράχωβα, ανήμερα του Πάσχα και από το απόγευμα ξεκινάει η περιφορά της Εικόνας του Αγίου Γεωργίου την οποία συνοδεύουν περί τα 500 άτομα ντυμένα με παραδοσιακές φορεσιές. Την επομένη πραγματοποιείται αγώνας δρόμου των γερόντων (ανηφορικός δρόμος), οι οποίοι ξεκινούν από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και φτάνουν στο λόφο.

Στο Αιτωλικό, την Κυριακή του Πάσχα κάθε γειτονιά, είναι μία μεγάλη υπαίθρια ψησταριά, όπου ο χορός και το τραγούδι έχουν τον πρώτο λόγο, ενώ προσφέρονται κρασί και παραδοσιακοί μεζέδες δωρεάν. Στο Λεωνίδιο, την Κυριακή μετά την τελετή της «Αγάπης» στο κήπο του Δημαρχείου σουβλίζουν αρνιά κι ένα λαϊκό γλέντι κρατά ως αργά το βράδυ.

Στην Τρίπολη, την Κυριακή του Πάσχα η πόλη σκεπάζεται από τον καπνό που δημιουργούν οι φωτιές από τις αμπελόβεργες, που ανάβουν αμέσως μετά την τελετή της Ανάστασης στην πλατεία Άρεως προκειμένου να «γίνουν τα κάρβουνα» για να αρχίσει τα ξημερώματα το σούβλισμα των αρνιών ο Δήμος Τρίπολης.

Στην Κύθνο, το πιο εντυπωσιακό έθιμο του νησιού είναι αυτό της «Κούνιας». Την Κυριακή του Πάσχα, στην πλατεία του νησιού, στήνεται μία κούνια, στην οποία κουνιούνται αγόρια και κορίτσια ντυμένα με παραδοσιακές στολές. Αυτός ή αυτή που θα κουνήσει κάποιον, δεσμεύεται ενώπιον Θεού και ανθρώπων για γάμο. Το βράδυ του Μ. Σαββάτου επικρατεί το έθιμο του «συχώριου», δηλαδή όλοι όσοι έχουν πεθαμένους συγγενείς φέρνουν στην εκκλησία ψητά, κρασί και ψωμί, τα οποία έχει «διαβάσει» ο παπάς, τα προσφέρουν στους επισκέπτες και στους κατοίκους του νησιού.

Στην Πάτμο την Κυριακή του Πάσχα στο Μοναστήρι της Πάτμου γίνεται η 2η Ανάσταση κατά την οποία το Αναστάσιμο Ευαγγέλιο διαβάζεται σε επτά γλώσσες και από τον ηγούμενο μοιράζονται κόκκινα αυγά στους πιστούς.

Read Full Post »

Ο γάμος στην Κάρπαθο έχει ιδιαίτερη θέση και διαρκεί δύο με τρεις μέρες αντί για οχτώ που διαρκούσε παλαιότερα. Ξεκινάει με τα «σιάσματα», τους αρραβώνες και στη συνέχεια ακολουθεί η στεφάνωση και η δεύτερη μέρα του γάμου, ο «αντίγαμος».

Οι Γίλλες Πρόκειται για ένα έθιμο που λαμβάνει χώρα στο χωριό Απέρι, της Κυριακή της Ορθοδοξίας (15 μέρες μετά την Κυριακή των Απόκρεω και την Καθαρή Δευτέρα). Οι Γίλλες είναι αφιερωμένες στα παιδιά που γεννήθηκαν και σε όσους παντρεύτηκαν τον προηγούμενο χρόνο. Εκείνη την ημέρα φτιάχνεται η γίλλα, ένα μεγάλο ψωμί στολισμένο με καρύδια και αμύγδαλα.

Τα «εφτά» Πρόκειται για ένα έθιμο που συναντάται μόνο στην Κάρπαθο και περιλαμβάνει μια γιορτή που γίνεταιεφτά μέρες μετά τη γέννηση ενός μωρού. Κατά τη διάρκεια της γιορτής συγκεντρώνονται όλοι οι συγγενείς και οι φίλοι και φτιάχνουν μια κούνια για το μωρό, εάν δεν έχει. Στη συνέχεια το νανουρίζουν και του τραγουδούν ευχές . Ακολουθεί γλέντι και σερβίρεται φαγητό και γλυκό.

Read Full Post »

Τα ήθη και τα έθιμα των Χριστουγέννων ανά την Ελλάδα

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ – ΘΡΑΚΗ

Στη Φλώρινα, οι κάτοικοι υποδέχονται τη γέννηση του Χριστού ανάβοντας μεγάλες φωτιές στις 12 τα μεσάνυχτα, που συμβολίζουν τη φωτιά που άναψαν οι ποιμένες της Βηθλεέμ για να ζεσταθεί ο νεογέννητος Χριστός. Φωτιές ανάβουν επίσης και το βράδυ της Πρωτοχρονιάς.

Τα παιδιά της κάθε γειτονιάς αρχίζουν τότε να μαζεύουν ξύλα από κέδρο, να τα βάζουν σε ένα ασφαλές μέρος, για να μη τους τα κλέψουν παιδιά από άλλες γειτονιές και ορίζουν ένα φύλακα για κάθε βραδιά. 

Αν τα παιδιά καταφέρουν να κλέψουν ξύλα που προορίζονται για τη φωτιά μιας άλλης γειτονιάς στήνουν γλέντι για το πανηγυρίσουν, ενώ ο ντροπιασμένος θεωρείται ο φύλακας που του έκλεψαν τα ξύλα. Παλιότερα ήταν τόσο μεγάλη η ντροπή για εκείνον που άφησε να του κλέψουν τα ξύλα που ούτε στο σχολείο δεν τολμούσε να πάει την άλλη μέρα.

Στην Πέλλα αναβιώνει το έθιμο της «Κόλιντα Μπάμπω» που έχει σχέση με τη σφαγή του Ηρώδη. Οι κάτοικοι της περιοχής ανάβουν το βράδυ φωτιές φωνάζοντας «κόλιντα μπάμπω» δηλαδή «σφάζουν γιαγιά». Σύμφωνα με το έθιμο οι φωτιές ανάβουν για να μάθουν οι άνθρωποι για τη σφαγή και να προφυλαχτούν. 

Στη Σιάτιστα Κοζάνης θα αναβιώσουν οι «κλαδαριές», τα «κόλιαντα» και τα «μπουμπουσάρια». Οι «κλαδαριές» είναι οι φωτιές που ανάβονται κάθε χρόνο για να ζεστάνουν τον Χριστό. Τα «κόλιαντα» είναι τα κάλαντα στο τοπικό σιατιστινό ιδίωμα, ενώ την ημέρα των Θεοφανίων αναβιώνουν τα «μπουμπουσάρια», δηλαδή τα καρναβάλια με το καθαρά σιατιστινό Αϊβασιλιάτικο χορό.

Όπως γράφει ο λαογράφος Γεώργιος Μπόντας παλαιότερα τα παιδιά της κάθε γειτονιάς , από τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου έκαναν ομάδες και φρόντιζαν να συγκεντρώσουν ξερά χόρτα, τα φουρφούρια (Γεράνεια) ή λόζιο (Χώρα), για να έχουν το απαραίτητο σύνολο ξερών χόρτων, με το οποίο θα τροφοδοτήσουν τη φωτιά, τη λεγόμενη «κλαδαριά», που θα ανάψουν στις 23 Δεκεμβρίου το βράδυ.

Τα Θεοφάνια στη Μακεδονία αναβιώνουν τα «ραγκουτσάρια» στην Καστοριά, οι «φωταράδες» στη Χαλκιδική, τα «τζαμαλάρια» στην Αρνισσα Πέλλας και οι «προδρομίτες» στην Πιερία.

Στην ανατολική Μακεδονία ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει ο εορτασμός των Θεοφανίων στη Δράμα με πληθώρα εκδηλώσεων και δρώμενων. Σκοπός τους είναι η εξασφάλιση της καλοχρονίας, δηλαδή η καλή υγεία και η πλούσια γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή. Μαύρες κάπες, δέρματα ζώων, μάσκες, κουδούνια και θόρυβοι, στάχτη και σταχτώματα, χοροί και αγερμοί, αναπαράσταση οργώματος και σποράς, πλούσιο φαγοπότι και ευχές επιδιώκουν να επενεργήσουν στην καρποφορία της φύσης. 

Σε απόσταση τεσσάρων χιλιομέτρων από την πόλη της Δράμας βρίσκεται το Μοναστηράκι, όπου κάθε χρόνο, στις 6 Ιανουαρίου, την ημέρα των Θεοφανίων, αναβιώνει το έθιμο των Αράπηδων. Έχει τις ρίζες του στην αρχαία ελληνική θρησκεία και πιο συγκεκριμένα στις διονυσιακές τελετές, ενώ έχει δεχτεί και χριστιανικές επιρροές.

Οι Αράπηδες είναι μια εθιμική παράσταση (δρώμενο) με έντονα την υπερβολή, το μαγικό και το λατρευτικό στοιχείο, στην οποία συμμετέχουν οι κάτοικοι της περιοχής. Είναι μία από τις μεταμφιέσεις του Δωδεκαημέρου (25/12-6/1) που γίνονται στο Νομό Δράμας και πιο συγκεκριμένα στο Μοναστηράκι, στο Βώλακα, στην Πετρούσα, στον Ξηροπόταμο, στους Πύργους και στην Καλή Βρύση.

Το ίδιο έθιμο συναντάμε επίσης και στα χωριά Βώλακας, Πετρούσα και Ξηροπόταμος. Αναβιώνει επίσης κάθε χρόνο και στη Νίκησιανη του Δήμου Παγγαίου στο νομό Καβάλας.

Οι Μωμόγεροι, ένα είδος λαϊκού παραδοσιακού θεάτρου, αναβιώνει στους Σιταγρούς και Πλατανιά, χωριά όπου υπάρχουν πρόσφυγες από τον Πόντο. Η ονομασία Μωμόγεροι προέρχεται από τις λέξεις μίμος και γέρος, από τις μιμητικές κινήσεις που κάνουν οι πρωταγωνιστές με μορφή γεροντικών προσώπων. Οι παραστάσεις πραγματοποιούνται όλο το Δωδεκαήμερο (Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά και Θεοφάνια). 

Στο νησί της Θάσου οι οικογένειες κρατούν ένα πολύ παλιό έθιμο: Το σπόρδισμα των φύλλων. Κάθονται όλοι γύρω από το αναμμένο τζάκι, τραβούν την ανθρακιά προς τα έξω και ρίχνουν γύρω στ’ αναμμένα κάρβουνα, φύλλα ελιάς, βάζοντας στο νου τους από μια ευχή, χωρίς όμως να την πουν στους άλλους. Όποιου το φύλλο γυρίσει περισσότερο, εκείνου θα πραγματοποιηθεί και η ευχή του.

Στην πόλη της Καβάλας, πολλοί κάτοικοι διατηρούν ακόμα κάποια από τα έθιμα που έφεραν μαζί τους οι πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη, όπως το σπάσιμο του ροδιού μπροστά στην είσοδο του σπιτιού για καλή τύχη, αλλά και η μεταφορά μιας πέτρας -συνήθως από το μικρότερο μέλος της οικογένειας- στο εσωτερικό του σπιτιού για να είναι στέρεο το σπίτι και γερή ολόκληρη η οικογένεια τη νέα χρονιά.

Με θέματα που προέρχονται τόσο από την σύγχρονη πραγματικότητα όσο και από την λαϊκή παράδοση, οι κάτοικοι της Αλεξανδρούπολης συμμετέχουν και φέτος στις «Χριστουγεννιάτικες Γιορτές» που αποτελούν μια ευκαιρία υπόμνησης της πλούσιας σε ήθη, έθιμα και τραγούδια παράδοσης της Θράκης. Από τα έθιμα αυτά ξεχωρίζουν τα πολλά χριστουγεννιάτικα τραγούδια της, γνωστά και ως «Ρουγκάτσια», και εδέσματα όπως τα εννιά νηστίσιμα φαγητά και η «μπάμπο».

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ – ΘΕΣΣΑΛΙΑ

Γεμάτα με έθιμα είναι τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά και στη Ρούμελη. Ξεκινούν από τον τρόπο με τον οποίον θα σφάξουν τα γουρούνια και φτάνουν μέχρι το πάντρεμα της φωτιάς. Ξεκινούν από τα κάλαντα και φτάνουν μέχρι το βασιλόψωμο. Εκτός από τα κάλαντα που ακούγονται σε κάθε γωνιά της Ρούμελης, διατηρούνται ακόμη ορισμένα από τα παραδοσιακά έθιμα, όπως η χοιροσφαγή και το αρραβώνιασμα της φωτιάς. 

Το «αρραβώνιασμα» γίνεται ξημερώματα των Χριστουγέννων. Η νοικοκυρά βάζει ένα μεγάλο ξύλο στο τζάκι και σύμφωνα με την παράδοση εκείνη την ώρα ό,τι ζητήσεις -βεβαίως θα πρέπει να αφορά τα παιδιά και όχι τους παντρεμένους – μπορεί να γίνει. Αντίθετα το πάντρεμα της φωτιάς γίνεται τα ξημερώματα της Πρωτοχρονιάς. Στο τζάκι μπαίνουν δύο μεγάλα ξύλα που φροντίζει ο νοικοκύρης να είναι ισομερή για να καίγονται το ίδιο. Σύμφωνα με την παράδοση εκείνη την ώρα που δεν αλλάζει μόνο ημέρα, αλλά αλλάζει και χρόνος όποια ευχή η όποια κατάρα και αν κάνει ο άνθρωπος αυτή θα πιάσει τόπο. 

Ένα από πιο χαρακτηριστικά έθιμα των Τρικάλων είναι η λεγόμενη «γουρνοχαρά». Το κάθε σπίτι που σφάζει γουρούνι προσκαλεί όλους τους συγγενείς και φίλους να φάνε και να γλεντήσουν μαζί, ενώ σε ορισμένες περιοχές μόλις σφάξουν τον χοίρο, η νοικοκυρά παίρνει έναν τσίγκο, βάζει επάνω μερικά κάρβουνα, ρίχνει και λίγο θυμίαμα και περνάει μπροστά από τους άνδρες, που βρίσκονται γύρω από το σφαγμένο γουρούνι. Τους θυμιατίζει και αυτοί με το χέρι τους αερίζουν την φωτιά και εύχονται «να το φάτε με υγεία και του χρόνου μεγαλύτερο». Έπειτα ρίχνει τα κάρβουνα με το θυμίαμα στον κομμένο λαιμό του γουρουνιού για να το θυμιατίσει κι αυτό.

Ανήμερα των Χριστουγέννων, οι πιστοί πηγαίνουν στην εκκλησία κι έπειτα αφού τελειώσει η θεία λειτουργία, σε σπίτια και αυλές ψήνουν «την γουρνάδα». Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα τα παιδιά τα ψάλλουν είτε την παραμονή είτε ανήμερα. Παλαιότερα η κάθε παρέα που έλεγε τα κάλαντα χτυπούσε τις πόρτες των σπιτιών με ξύλα και μόλις η νοικοκυρά τους άνοιγε κατευθύνονταν στο τζάκι και ανακάτευαν την φωτιά με το ξύλο, λέγοντας ευχές για τη νέα χρονιά. 

Χαρακτηριστικό έθιμο της Πρωτοχρονιάς είναι η βασιλόπιτα. Οι γυναίκες του σπιτιού, κάνουν ζυμάρι στο οποίο τοποθετούν νόμισμα, ένα κομμάτι κλήμα, άχυρο ή χορταράκι, μία μικρή πέτρα όπως κι ένα σπόρο καλαμποκιού. Στο μεσημεριανό τραπέζι ο νοικοκύρης του σπιτιού θα κόψει τη βασιλόπιτα αφού πρώτα τη φέρει τρεις φόρες γύρω στο ταψί. Στη συνέχεια θα την μοιράσει σε κομμάτια με σειρά ηλικίας σε όλα τα μέλη της οικογένειας. 

Σε όποιον πέσει το κλήμα θα έχει πολλά σταφύλια, σε όποιον πέσει η μικρή πέτρα θα είναι δυνατός στην υγεία του, ενώ αυτός που θα πετύχει το άχυρο ή το χόρτο θα αποκτήσει πολλά ζώα, αυτός που θα πετύχει το νόμισμα θα γίνει πλούσιος και τέλος αυτός που θα πετύχει τα καλαμπόκι, θα κερδίσει τη φετινή σοδειά. 

ΚΡΗΤΗ – ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ

Στη δυτική Κρήτη, η νηστεία του 40ήμερου τηρείται ευλαβικά, ενώ οι εκκλησίες και οι ναοί κατακλύζονται από πιστούς. Πιο παλιά το βραδύ της παραμονής των Χριστουγέννων έκοβαν κλαδιά και βλαστούς οι νοικοκυρές και τα πήγαιναν στο σπίτι. Τα έβαζαν σε ποτήρι με νερό και προσμονούσαν να ανθίσουν.

Το προζύμι και το Χριστόψωμο είχαν ξεχωριστή θέση σε κάθε σπίτι, ενώ το «ανάθρεμμα» του χοίρου που σφάζονταν την παραμονή κυριαρχούσε στα περισσότερα χωριά. Την δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων από το κρέας του χοίρου παρασκεύαζαν λουκάνικα, απάκια, πηχτή, σύγκλινο, ομαθιές και τσιγαρίδες.

Πολλά είναι τα έθιμα των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς στην ανατολική Κρήτη. Το Χριστόψωμο το φτιάχνουν οι γυναίκες με ιδιαίτερη φροντίδα και υπομονή. Για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι, το Χριστόψωμο είναι ευλογημένο ψωμί. Το κόβουν ανήμερα τα Χριστούγεννα, ανταλλάσσοντας ευχές.

Την προπαραμονή των Χριστουγέννων, την Ημέρα των Αγίων Δέκα, στα χωριά της ανατολικής Κρήτης έσφαζαν τους χοίρους που είχαν ανατραφεί κυρίως με βελανίδια, χουμά και αποφάγια. Από το σφάξιμο του χοίρου δεν πετούσαν τίποτα. Από το κρέας παρασκεύαζαν λουκάνικα, ομαθιές, τσιλαδιά με τη χοιροκεφαλή, απάκια από λουρίδες ψαχνού κρέατος καπνισμένες στο τζάκι, σύγκλινα (κομμάτια κρέας μισοβρασμένα και αποθηκευμένα σε κιούπι) μαζί με τη γλίνα (το λίπος) που τα βοηθούσε να διατηρηθούν πολλούς μήνες τα μαγείρευαν με πατάτες. 

Η «καλή χέρα» παραμένει ένα από τα έθιμα της Πρωτοχρονιάς όπου συνηθίζεται να δίνεται ένα χρηματικό ποσό σαν δώρο σε παιδιά που θα επισκεφτούν κάποιο σπίτι την Πρωτοχρονιά. Το έθιμο του ποδαρικού καλά κρατεί, αφού είναι πολλοί αυτοί που ανήμερα της Πρωτοχρονιάς βάζουν στο σπίτι τους μια πέτρα για να είναι γερό, ενώ άλλοι πάλι μεταφέρουν νερό για να τρέχουν τα καλά όλο τον χρόνο σαν το νερό.

Τέλος στο Ηράκλειο υπάρχει και το έθιμο της μπουγάτσας, όπου οι κάτοικοι καταναλώνουν ανήμερα της Πρωτοχρονιάς μεγάλες ποσότητες μπουγάτσας θέλοντας να είναι γλυκιά η πρώτη τους γεύση. 

Με ιδιαίτερο χρώμα και με διαφορετικά έθιμα από νησί σε νησί και από χωριό σε χωριό γιορτάζονται τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά στα νησιά της Δωδεκανήσου.

Οι προετοιμασίες ξεκινούν από τις προηγούμενες μέρες των Χριστουγέννων και κορυφώνονται την Πρωτοχρονιά και τα Φώτα. Από τα χαρακτηριστικά των εκδηλώσεων είναι ότι οι κάτοικοι της Δωδεκανήσου 40 ημέρες πριν από τα Χριστούγεννα βρισκόταν σε νηστεία με σκοπό να προετοιμαστούν για τη γέννηση του Χριστού και να απολαύσουν στη συνέχεια το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Κύριο φαγητό στα περισσότερα νησιά της Δωδεκανήσου ήταν και παραμένει το ψητό χοιρινό κρέας. 

Σε αρκετά χωριά της Ρόδου, το σφάξιμο του χοίρου που μεγάλωναν οι οικογένειες γινόταν σε παρέες και με ειδική ιεροτελεστία. Από τα Χριστουγεννιάτικα φαγητά ήταν επίσης τα παραδοσιακά «γιαπράκια» τα οποία δεν έλειπαν από το τραπέζι. Σε ότι αφορά τα γλυκά τόσο στη Ρόδο όσο και στα υπόλοιπα νησιά το χαρακτηριστικό είναι οι δίπλες, οι οποίες εξακολουθούν να κατασκευάζονται και σήμερα.

Την Πρωτοχρονιά ένα από τα έθιμα τα οποία και σήμερα διατηρείται είναι το έθιμο της «μπουλουστρίνας». Τα μικρά παιδιά την πρώτη ημέρα του χρόνου επισκέπτονται τους συγγενείς και παίρνουν από αυτούς χρηματικό ποσό εν είδει δώρου το οποίο ονομάζεται μπουλουστρίνα. 

Από τα αξιοσημείωτα των ημερών είναι ότι την ημέρα των Χριστουγέννων οι κάτοικοι της Ρόδου συνηθίζουν να πηγαίνουν οικογενειακά στην εκκλησία και αμέσως μετά να επισκέπτονται τους ηλικιωμένους γονείς και παππούδες για τις σχετικές ευχές.

Read Full Post »